سیستم آموزش الکترونیکی مبتنی بر تلفن همراه (M-Learning)

در دهه 1990 تحقیقات محققین امکان برقراری ارتباطات تعاملی میان اساتید و دانش پژوهان را از طریق روشی مبتنی بر کامپیوتر (CBT) میسر نمود و بدین ترتیب با افزایش استفاده از کامپیوترها در منازل و مراکز تجاری، دریچه ای تازه به روی دنیای جدید آموزش گشوده شد, بطوریکه امروزه تکنولوژی اینترنت به عنوان جزئی جدایی ناپذیر از زندگی بشر مطرح است و تکنولوژی های آموزشی به مراتب بهتر و قابل انعطاف تری را در اختیار طراحان آموزشی قرار داده است. در این راستا، چندی پیش پروژه ای به منظور بررسی شیوه نوینی از آموزش از طریق استفاده از دستگاههای الکترونیکی همراه، در سه کشور بریتانیا، ایتالیا و سوئد با بودجه ای معادل 5/4 میلیون یورو با هدف آموزش به جوانان 16 تا 24 ساله ای که از ادامه تحصیل خود بازمانده بودند، از طریق اینگونه ابزارها آغاز شد. این آموزش که جایگزین شیوه تحصیلی معمولی نخواهد شد، تنها تلاشی است به منظور جذب دوباره جوانانی که ترک تحصیل کرده اند. بدین روی پرداختن به شیوه های نوین آموزشی با توجه به حجم بالای تقاضا برای تحصیل در سراسر جهان، امری ضروری به نظر می رسد.

جایگاه آموزش سیار

پس از ارائه "آموزش از راه دور" که آموزشی مبتنی بر متن را از طریق مکاتبات نوشتاری ارائه می نمود، "آموزش الکترونیک" پا به عرصه نهاد، که مجموعه ای وسیع از فرایندهای آموزشی را نظیر: آموزش مبتنی بر کامپیوتر، آموزش مبتنی بر وب (WBT)، کلاس های مجازی، همکاری های دیجیتالی و ... را پوشش داده و محتوای آموزشی را از طریق رسانه های گوناگون الکترونیکی شامل : اینترنت،اینترانت،اکسترانت، ماهواره ها، نوارهای ویدئویی و صوتی، لوح های فشرده و غیره در اختیار افراد قرار می دهد.

اما پیشرفت تکنولوژی در عرصه آموزشی به این جا محدود نشد، بطوریکه امروزه شاهد پا به عرصه نهادن نسلی دیگر از آموزش با نام "آموزش سیار" هستیم، که آموزش را از طریق ابزارهای الکترونیکی همراه در اختیار افراد قرار می دهد و می توان آموزش سیار را ترکیبی از دو شکل آموزش موجود، یعنی "آموزش از راه دور" و "آموزش الکترونیک" دانست. چراکه در این آموزش نیز همانند "آموزش از راه دور"، جدایی و فاصله میان اساتید و دانش پژوهان وجود دارد و از طرفی دیگر همانند "آموزش الکترونیک" نیز آموزش را از طریق تکنولوژی های کامپیوتری ، اما این بار با استفاده از ابزارهای الکترونیکی همراه و با تکنولوژی هایی پیشرفته تر ارائه می نماید.

تعریف آموزش سیار یاآموزش مبتنی بر تلفن همراه ( M-learning) چیست؟

از تلفیق یادگیری الکترونیکی و رایانه های دستی سیار، شکل جدیدی از آموزش خلق شدکه یادگیری از طریق تلفن همراه یا M-learning نام گذاری شد. تعاریف گوناگونی برای "آموزش سیار" ارائه شده است که برخی از آنها این آموزش را مبتنی بر اینترنت و برخی به صورت بی سیم درنظر گرفته اند. اما در مجموع این آموزش را می توان آموزشی جهت فراگرفتن در هر مکان و هر زمان در نظر گرفت که بدون نیاز به اتصال فیزیکی و پیوسته به کابل های شبکه و از طریق ابزار سیار و قابل حملی همچون کامپیوتر های قابل حمل، تلفن های همراه، دستیار دیجیتال شخصی و غیره محقق می شود.

بنابراین، با توجه به تعریف فوق، مهمترین تفاوت میان "آموزش سیار" و "آموزش الکترونیک" را می توان در قابلیت "آموزش سیار" برای ارائه آموزش در هر مکان و هر زمان دانست، حال آنکه "آموزش الکترونیک" قابلیت تحرک دانش پژوه را به نوعی محدود می سازد و در حقیقت استفاده از "آموزش الکترونیک" تنها منوط به قرار گرفتن فرد در پشت کامپیوتر خود می باشد و بنابراین در مکان هایی که استفاده از کامپیوتر (و حتّی کامپیوتر های قابل حمل) امکان پذیر نمی باشد، استفاده از این نوع آموزش نیز مقدور نخواهد بود. در مقابل، "آموزش سیار"، همانگونه که اشاره شد، محدودیت مکانی را نیز از میان برداشته و شخص را قادر می سازد تا در هر مکان، در هنگام سفر، یا حتی در زمان هایی که در ترافیک های روزانه شهری به سر می برد بتواند از این نوع آموزش بهره مند شود.

مزایا

  • استفاده از تلفن همراه به عنوان یک وسیله کمک آموزشی شامل مزایای زیر می باشد:
  • در دسترس بودن محتوای آموزشی در هر زمان
  • در دسترس بودن محتوای آموزشی در هر مکان
  • کم حجم بودن وسیله
  • به علت همراه بودن گوشی تلفن همراه، نیاز به یک وسیله مجزا و مستقل نیست.
  • ایمنی بالای محتوا از نظر عدم امکان دستکاری غیرمجاز یا استفاده از محتوا بدون ذکر منبع

روش های انتقال

  • استفاده از تکنولوژیBluetoothکه به دو صورت می تواند انجام گیرد:
  • به صورت point to point به این معنی که هر فرد با تلفن همراه خود می تواند فایل های مربوطه را به دیگری انتقال دهد.
  • توسط دستگاه های منتشرکننده فایل که می توانند فایل های آموزشی را به صورت همزمان برای چند دستگاه تا شعاع مشخصی ارسال نمایند.
  • استفاده از تکنولوژیMMSکه می تواند به دو صورت استفاده شود:
  • با استفاده از نرم افزارها و سخت افزار ویژه که به صورت نفر به نفر فایل های آموزشی برای شماره تلفن همراه یادگیرندگان از طریق یک کامپیوتر ارسال می گردد. که این روش احتیاج به استفاده از سرویس Data مخابرات نیز دارد.
  • انعقاد قرارداد با شرکت های ارائه دهنده سرویس ارسال MMS جهت ارسال گروه فایل ها
  • استفاده از شبکه اینترنت که می تواند به دو صورتاستفاده شود:
  • در روش اول فایل ها بر روی وب سایت قرار میگیرد و توسط فرد دانلود گشته و بر روی گوشی تلفن همراه بارگزاری می شود.
  • در این روش فایل ها بر روی وب سالیت قرار دارند و یاگیرنده با استفاده از سرویس GPRS می تواند آنها را به صورت مستقیم بر روی تلفن همراه خود نصب نماید.

روش های ارائه

  • روش های ارائه مطلب توسط این فنآوری می تواند به روش های زیر صورت گیرد:
  • فیلم: در غالب فیلمهای آموزشی با فرمت های 3GP ، MP4و ... با توجه به نوع گوشی های تلفن همراه
  • اسلاید های آموزشی که به صورت فایل های جاوا قابل اجرا در اکثر تلفن های همراه می باشند.
  • کتاب های الکترونیکی که به صورت فایل های جاوا اجرا می گردند.
  • عکس ها و مطالب آموزشی که به فرمت JPG قابل ارائه هستند.

کاربردها

  • کاربردهای این روش آموزشی می تواند در موارد زیر باشد:
  • به عنوان یک وسیله کمک آموزشی جهت به همراه داشتن خلاصه جلسات کلاس های حضوری
  • قابل استفاده در برنامه های آموزش مداوم
  • قابل استفاده در برنامه های آموزش کارکنان
  • قابل استفاده جهت نمایش دستآوردها و فعالیت های معاونت آموزشی و زیر مجموعه ها
  • قابل استفاده در کنگره ها و همایش ها به عنوان مثال جهت ارسال خلاصه مقالات

پروژه های آموزش سیار

پروژه های بسیاری در زمینه آموزش سیار با هدف بکارگیری ابزار همراه جهت پیشرفت در زمینه آموزشی، در دست اقدامند. یکی از این پروژه ها، پروژه "m-learning.org" است که با حمایت اتحادیه اروپا در سال 2001 آغاز و در سال 2004 به اتمام رسید. این پروژه برای جوانان بی کار، جوانان شاغل نیمه وقت و بی خانمان، راه اندازی شد که در طی آن ابزارهای دستی که به عنوان یک تلفن نیز عمل می‏کردند در اختیار این جوانان قرار گرفت. و از طریق این ابزارها، دوره های درسی گوناگونی نظیر دوره های تئوری آموزش رانندگی، دوره های آموزش زبان و غیره با استفاده از SMS به جوانان ارائه می شد. در پایان این پروژه، یافته ها و نتایج نشان داد که آموزش سیار به دانش پژوهان کمک می کند تا مهارت های خواندن و نوشتن و محاسبات خود را بهبود بخشیده و نقاط ضعف خود را دریابند. علاوه بر آن، این آموزش به افزایش اعتماد به نفس دانش پژوهان نیز کمک کرده و به فراگیر شدن استفاده از فناوری های ارتباطاتی و اطلاعاتی یاری می نماید.

بنابراین، با توجه به پروژه ها و تحقیقات اخیری که با تمرکز به استفاده از ابزار الکترونیک همراه در آموزش صورت گرفته است، می توان نتایج و دستاوردهای زیر را برشمرد؛

  • افزایش انگیزه دانش پژوهان به یادگیری با استفاده از ابزار الکترونیکی همراه،
  • افزایش امکان شرکت در دوره های آموزشی به واسطه استفاده از ابزار الکترونیکی همراه،
  • امکان تعامل و ارتباط بیشتر میان دانش پژوهان و اساتید،
  • امکان همکاری بیشتر میان دانش پژوهان،
  • افزایش زمان مطالعه برای دانش پژوهان به واسطه انعطاف پذیری بالایی که این روش آموزشی از لحاظ زمان و مکان در اختیار می گذارد.
  • چالش های آموزش سیار

آموزش سیار نیز همانند سایر روش های آموزشی علاوه بر مزایای بسیاری که در اختیار افراد قرار می دهد، نظیر: افزایش دسترس پذیری به منابع آموزشی، افزایش تعاملات دو طرفه، انعطاف پذیری آموزش به منظور ارائه آموزش در مکان و زمان دلخواه فرد و مواردی دیگر، دارای چالش هایی نیز می باشد. اولین چالشی که می توان برای این نوع آموزش برشمرد، مشکل امنیتی حمل ابزار مورد استفاده در این آموزش است. زیرا به منظور آنکه افراد بتوانند در زمان و مکان دلخواه خود به محتوای آموزش دسترسی داشته باشند، لازم است که این ابزار را همواره با خود حمل نمایند، که این عامل می تواند خطرات امنیتی را نیز در پی داشته باشد.

مقایسه آموزش سیار وآموزش الکترونیک

آموزش سیار، پارامترهای اساسی آموزش نظیر زمان، مکان و چگونگی ارائه مواد آموزشی را تغییر داده است. به گونه ای که این تغییرات، بر روابط میان اساتید و دانشجویان، استانداردهای آموزشی، نحوه ارزیابی و پاسخگویی به نیازهای آموزشی افراد تأثیر چشمگیری داشته است. بطور مثال: در مورد روابط میان اساتید و دانشجویان، آنچه که بطور واقع در آموزش سیار اتفاق افتاده است ایجاد مدل آموزش ترکیبی است که در حقیقت ترکیبی از آموزش الکترونیک و آموزشی مبتنی بر هدایت و راهنمایی یک استاداست که در آن دانشجو به ابزارهای آموزشی چندرسانه ای و نیز تمامی اطلاعات قابل دسترس بر روی اینترنت، دستیابی خواهد داشت و استاد نیز به عنوان یک راهنما، دانشجو را به منظور دستیابی و استفاده هرچه بهتر و مؤثرتر از این ابزار جهت دستیابی به اطلاعات مورد نیاز وی هدایت می نماید.

نتیجه

با توجه به آنکه یک مانع اصلی در برابر فراگیر شدن آموزش سیار، محدودیت آن از لحاظ در دسترس بودن سخت افزار مورد نیاز آن می باشد، بنابراین لازم است جهت فراگیر نمودن این آموزش، بسترهای لازم و مورد نیاز آن فراهم گردد تا افراد بیشتری قادر به استفاده از این روش آموزشی باشند. البته مدنظر قرار دادن تحقیق و تمرکز بر روی اطلاعات و محتویات آموزشی که از طریق تکنولوژی های مورد استفاده در آموزش سیار ارائه می شوند، در مفید واقع شدن این روش آموزشی در زمینه های گوناگون بسیار ضروری می نماید. چراکه پیشرفت و بهبود محتوای آموزشی در کنار ابزار لازم آن، بهترین رویکرد را از آموزش سیار، در عرصه های مختلف عرضه خواهد نمود.